Главная / Старшие классы / Родной язык и литература

Кичээл планы (кылыг созунге катаптаашкын)

Демниг сааскан теве тудуп чиир

(Кылыг сөзүнге катаптаашкын кичээл)

Кичээлдин сорулгазы:

1. Кылыг сөзүнге шингээдип алган билиглерин быжыглап, наклонение кожумактарын шын бижиирин чанчыктырары;

2. Аас болгаш бижимел чугаазын причастиелиг домактар дамчыштыр сайзыратпышаан, угаап боданыр арганы бээр;

3. «Демниг сааскан теве тудуп чиир» деп улегер домакка даянып, уругларны эп-демниг болуп, найыралдыг болурунга кижизидери;

Кичээлдиң дерилгези: экран, проектор, өңнүг төгериктер; карточкалар, плакат «Демниг сааскан теве тудуп чиир»;

Кичээлдиң чорудуу:

1. Организастыг кезээ

- Экии, уруглар! Бөгүнгү кичээливисти «Демниг сааскан теве тудур чиир»

деп кыйгы-биле эрттирер бис. Ам дараазында экранда чуруктарны кичээнгейлиг көргеш, чуруктарнын уткаларын тайылбырлаңар. (уруглар чуруктарныңуткаларын чугаалаар)

- Ам дараазында ол-ла чуруктарга даянып, харылзаалыг 5-6 домактан чогаадыптаалыңар.

- Шынап-ла, кандыг-даа ажылды дем-биле кылыр болзувусса, ажыл дүрген күүсеттингир болур. «Демниг сааскан теве тудуп чиир» дээн үлегер домак ышкаш бо ажылды бичии када кылып доозуптувус.

2.Онаалга хыналдазы

- Ам дараазында бажынга онаалгага алган «Кылыг сөзүнүң дугайында чүнү билир мен» деп темага бижээн чогаадыгларывыс номчуптаалыңар.

(уруглар бижип алган чогаадыгларын номчуур)

3. Быжыглаашкын

1.Оожум шингээдип алыр өөреникчилерге аңгы даалгаларлыг карточкалар үлеп бээр.

Карточка № 1

Дараазында сөстерни чаңгыс аймак немелделер кылып тургаш, домактар чогаадыр.

хоорайлар, суурлар; колхозтар, совхозтар;

Карточка № 2

Домакты тондүрер.

Хээлиг булут көжүп чорааш, …

Карточка № 3

Хөй сектер орнунга турза чогуур үжүктерни киирип бижиир.

Башкы хар ча…гыже, ажылың кылып каавыт. Бораңсуг турнук...уже,

дыштанып, ойнап-хөглеп алыңар. Хамык эрлер балыкчы кадайның

барааны ажыт кир…иже, соондан көрүп алган турганнар.

(Оожум шиңгээдир уруглар карточка-биле ажылдап олурда,

өске өөреникчилер-биле сигналдыг карточка-биле ажыл

чорудар)

2. Сигналдыг карточка (өөреникчи бүрүзүнге өңнүг төгериктер үлеп бээр)

- Уруглар, ам дараазында тест айтырыглары номчуурумга, Силер шын харыыга өңнүг төгериктерни көдүрер Силер.

а деп шын харыыга сарыг өңнүг төгерикти көдүрер.

б деп шын харыыга кызыл өңнүг төгерикти көдүрер.

в деп шын харыыга көк өңнүг төгерикти көдүрер.

Тест айтырыглары

1. Келди, чуруду деп кылыг сөстери тургузуунуң аайы-биле кылыг сөзүнүң кайы бөлүүнге хамааржырыл?

а) нарын б) составтыг (каттышкан) в) бөдүүн

2. Баргыжевисче, туткужевисче деп кылдыг сөстери кайы наклонениеге хамааржырыл?

а) дужаал б) кызыгаарлаар в) даар

3.Кылыг сөзүнүң кайы наклонениези үелерге өскерлип чоруурул?

а) болуушкун б) дужаал в) чөпшээрел

4. Деепричастие кылыг сөзүнүң кандыг хевирил?

а) тускай б) өскерилбес

5. Причастие кандыг чугаа кезектеринин шынарларын сиңирип алганыл?

а) демдек ады б) сан ады в) кылыг сөзү

Сигналдыг карточка-биле ажылдаан соонда, оожум шиңгээдир уруларнын кылган ажылдарын хынаар.

3.Шилилгелиг сөзүглел

- Дараазында домактардан наклонение хевиринде кылыг

сөстерни ушта бижиир. (экранда бижиттинген домактардан ушта бижиир)

Эртен театрже эртежик бараалыңар. Башкы хар чаггыже, одаар ыяжыңбелеткеп ал. Борбай-оол чараштыр бижээй аан. Хураганнар доруккуже, оларны шуут тургузу азыраар. Кулактары дыыжы болзун! Карактары көскүболзун!

- Ушта бижээн кылыг сөстерин номчааш, наклонениезин, арын, санын айтыр. (өөреникчилер ушта бижээн кылыг сөстерин номчуур)

- Кылыг сөстериниңналонениезин тодарадып алдывыс. Ол-ла сөстерниң тургузуун сайгарар.

Бараалыңар, чаггыже, кажаалап каавыт, бижээй аан, доруккуже, азыраар, болзун. (Самбырага ийи өөреникчи туруп келгеш, сөстерниңтургузуун сайгарар)

- Ушта бижип алган сөстеривисте дакпырлап бижиир ажык эвес үжүктерлиг сөстернин шын бижилге дүрүмүн тайылбырлаалыңар. (чаггыже, доруккуже деп сөстернин шын бижилге дүрүмүн тайылбырлаар)

4. Словарь-биле ажыл

- Доруккуже деп сөстүң лексиктиг утказын тайылбырлап көрээлиңер, уруглар.

Доруккуже - л.у элээн өстүр азыраар дээн, доругар деп сөстен уткалган

- Сөстүң синонимин тывыңарам.

Доруккуже – өскүже.

5. Чурук-биле ажыл

- Экранда чурукту кичээнгейлиг көрүңер. Чурукта бистин ховар, чараш даштыг черивис Чараш-Даш-тыр. Чурукту көрүп оргаш, причастиелиг сөс каттыжыышкыны тургузар.

(өөреникчилерниңчижек харыылары: эривээн хар, аккан арыкчыгаш, көшкен булуттар, ногаарарган оът)

- Тургузуп алган сөс каттыжыышкыннары-биле домактан чогаадыптаалыңарам, уруглар. (үш уруг самбырага үнүп келгеш, чогааткан домактарын бижээш, номчааш олуруп алыр)

- Эштериңерниң бижип каан домактарының чугула кежигүннерин тыпкаш, шыяр. ( үш уруг самбырада бижип каан домактарныңчугула кежигүннерин тыпкаш, чогуур шыйыглар-биле шыяр)

- Эр хейлер, домактын чугула кежигүннерин шын тыпкылап алдывыс. Сөглекчи кандыг чугаа кезээ-биле илереттинген-дир?

- Шын-дыр. Кылыг сөстери-биле илереттинген.

6. Үлегер домактар-биле ажыл

- Дараазында үлегер домактарны номчааш, үлегер домак кандыг утка илередип турарын тодарадыр бис. (экранда үлегер домактарны номчуур)

Баштай ушкан эжин каттырбас. Үжүк билбес кижи үнүчоктан дора. Далашкан күске сүтке дүжер.(өөреникчилер үлегер домактарнын уткаларын тайылбырлаар)

- Үлегер домактарда причастиелиг сөс каттыжыышкыннарын тыпкаш, үезин айтыр. (ушкан эжин, үжүк билбес кижи, далашкан күске)

4.Бажыңга онаалга

Бажыңга онаалга кылыг сөзүнге хамаарышкан 10 айтырыглыг тест тургузар.

5.Түңнел

Кылыг сөзүнүң тускай хевири причастиелер дугайында холчок эки билип алган-дыр бис. Причастиени домак иштинден тып, причастиелиг сөс каттыжыышкынын тургузуп, кылыг сөзүнүң дугайында шиңгээдип алганыңар


Автор: Оолак Алимаа Достай-ооловна
Похожие материалы
Тип Название материала Автор Опубликован
разное Кичээл планы (кылыг созунге катаптаашкын) Оолак Алимаа Достай-ооловна 20 Мар 2015
документ Кичээл планы "Кылыг сөзүнүң даар наклонениези" Сарыглар Чойгана Эрес-ооловна 2 Мар 2016
разное Кичээл планы Оолак Алимаа Достай-ооловна 20 Мар 2015
документ "Ыдыктыг саннарнын чажыттары" деп кичээл планы Салчак Сылдыс Викторовна 28 Фев 2016
документ Кичээл планы "Дужаал наклонениези" Сарыглар Чойгана Эрес-ооловна 2 Мар 2016
документ кичээл планы "Чангыс аймак кежигуннерлиг домактар" 7кл Cанчай Чочагай Сатовна 20 Мар 2015
документ Кичээл планы С.Сарыг-оол "Авамнын ынак оглу" шулук Иргит Шончалай Борисовна 20 Мар 2015
документ Кичээл планы С.Сарыг-оол "Херээжен" шулук Иргит Шончалай Борисовна 20 Мар 2015
документ Кичээл планы С.Пюрбю "Хайыракан" шулук Иргит Шончалай Борисовна 20 Мар 2015
документ К.-Э. Кудажы. Кадарчынын таалал ыры. кичээл планы Тойлу Менги Вадимовна 4 Мая 2015
документ Кичээл планы: К. Кудажы "Кым эн ажыктыгыл?" (5 класс) Хомушку Анчы Васильевич 2 Мар 2016
презентация Презентация "Функционалдыг стилистика" деп темага 9-ку класстыӊ өөреникчилеринге кичээл-катаптаашкын Дайгиранза Анай-Хаак Сергеевна 2 Мар 2016
документ "Функционалдыг стилистика" деп темага 9-ку класстыӊ өөреникчилеринге кичээл-катаптаашкын Дайгиранза Анай-Хаак Сергеевна 2 Мар 2016
документ ужуглелге кичээл Ондар Долаана Алексеевна 30 Мар 2015
документ Ужуглелге ажык кичээл Бараан Чодураа Байыр-ооловна 19 Фев 2016
документ Ажык кичээл Салчак Лунда Геннадьевна 5 Апр 2015
документ Тыва дылда ажык кичээл Иргит Рада Олеговна 20 Мар 2015
разное О. Сувакпит «Ногаан танныыл» Туннел кичээл Салчак Анна Шожаповна 20 Мар 2015
разное О. Сувакпит «Ногаан танныыл» Туннел кичээл Салчак Анна Шожаповна 20 Мар 2015
документ Чангыс чугула кежигуннуг домактарга туннел кичээл Оюн Зоя Даржааевна 20 Мар 2015
презентация, документ Лексикологияга туннел кичээл Хертек Айланмаа Очур-ооловна 20 Мар 2015
документ Ажык кичээл "Санга 3-ту кадары" Куулар Елизавета Данзы-Баировна 30 Мар 2015
документ Ажык кичээл "Хуулгаазын куштарым" Аржаана Александровна Мунзук 30 Мар 2015
документ Тыва дылга буян-кичээл Ооржак Ирина Дембикейовна 4 Апр 2015
документ ажык кичээл Доржу Лидия Монгушевна 22 Окт 2015
документ Кичээл "Орээл чечектери" Монгуш Айлана Дыртык-ооловна 7 Фев 2016
документ Кичээл -моорей "сагынгырлар, тывынгырлар" Ооржак Вера Тартыковна 11 Фев 2016
презентация презентация.7-гикласска кичээл-шинчилел Шилова Чаяна Чадамбаевна 2 Мар 2016
документ кичээл-оюн.5 класс "Сылдыстыг шак" Шилова Чаяна Чадамбаевна 2 Мар 2016
презентация, документ кичээл "Синонимнер" 5 класс Салчак Елена Владимировна 31 Мар 2015
презентация, документ Кичээл "Синонимнер" 5 класс Салчак Елена Владимировна 31 Мар 2015
документ Кичээл суд «Авазынга дангырак» Болат Екатерина Монмеевна 31 Мар 2015
документ Ажык кичээл . Чугаа сайзырадылгазы Ооржак Айдынмаа Юриевна 31 Мар 2015
документ Кичээл «САРЛЫК МАЛЫМ ОНЗАГАЙ СЕН» Кужугет Людмила Александровна 19 Мая 2015
документ Быжыглаашкын кичээл. Чангыс аймак кежигуннерлиг домактар. Тойлу Менги Вадимовна 4 Мая 2015
документ % класска кичээл. Антонимнер. Саая Ниля Мартан-ооловна 2 Мар 2016
разное Планы Олимова Алла Сергеевна 30 Мар 2015
разное годовые планы Сухарева Людмила Николаевна 30 Мар 2015
разное годовые планы Сухарева Людмила Николаевна 30 Мар 2015
разное рабочие планы Осетрова Надежда Евгеньевна 31 Мар 2015