Главная / Старшие классы / Родной язык и литература

Ачык дәрес Тема: Дөрес сөйләргә өйрәтү күнегүләре

Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министрлыгы

8 төрдәге Мамадыш махсус коррекцияләү торак-мәктәбе

Чыгыш

Тема: Дөрес сөйләргә өйрәтү күнегүләре

Татар теле һәм

әдәбияты укытучысы

Хасаншина Л.И.

2008-2009 уку елы

Укучыларны дөрес сөйләргә өйрәтүнең бер ысулы – аерым авазны дөрес әйтергә күнектерү:

- авазның әйтелешен тыңлау (баланың аңында авазның образы туа);

- аваз әйтелешендә мөмкин булган хаталарны кисәтү, аларны булдырмау, хата җибәрүнең сәбәбен ачыклау;

- укучыдан авазны әйттерү (башта укытучы артыннан кабатлый, аннан үзе генә әйтә).

Кайбер авазлар – иреннәрне җәеп әйткәндә, кайберләре авызны зур итеп ачкандагына тиешле яңгыраш таба. Сүздәге авазларны дөрес әйтү өчен, иреннәр җыелып та, җәелеп тә өлгерергә тиеш. Сүзләргә күчкәнче, аваз күнегүләрен бик күп эшләргә кирәк. Һәр күнегүдә сузыклар пышылдап, кычкырып, ишетелерлек итеп өчәр мәртәбә кабатлана (сулыш һәм тавыш өстендә эш).

Авазны тавышсыз гына, сөйләм органнарын хәрәкәтләндереп әйтү алымы да бар. Болай эшләү өйрәнелә торган авазның артикуляцион үзенчәлекләрен тел, бит мускуллары, теш казансы һәм иреннәр хәрәкәте аша сиземләргә мөмкинлек бирә.

Артикуляция гимнастикасы

  • Калын сузыкларны әйтү: а-о-у-ы.
  • Нечкә сузыкларны әйтү: ә-ө-ү-э-и.
  • Калын-нечкә сузыкларны парлап үйтү: а-ә, о-ө, у-ү, ы-э, и;
  • [А] авазын калын сузыклар белән әйтү:
  • а-а, а-о, а-у, а-ы;

    а-а, а-о, а-о-у, а-о-у-ы.

    5. [Ә] авазын нечкә сузыклар белән әйтү:

    ә-ә, ә-ө, ә-ү, ә-э, ә-и;

    ә-ә, ә-ө, ә-ө-ү-, ә-ө-ү-э-, ә-ө-ү-э-и.

    (Соңгы ике күнегү авазларның ясалу урыннарын ныгыта.)

  • Һәр сузык авазны [ә] авазы белән әйтү:
  • а-ә, о-ә, у-ә, ы-ә, ә-ә, ө-ә, ү-ә, э-ә, и-ә.

    7. “Сузыклар җыры”. Иреннәрне җәеп әйтә торган сузык авазлардан башлап, иреннәрне җыеп әйтә торган сузыклар белән бетерү:

    и – ы – э - ә - а – о - ө - у – ү.

    8. Киресенчә кабатлау:

    ү – у - ө - о – а - ә - э – ы – и.

    Тиешле аваз күнегүләре башкарылганнан соң, сузык авазларны иҗекләрдә, сүзләрдә, сүзтезмәләрдә, җөмләләрдә әйтү күнегүләрен үткәрәбез.

    Ишетеп аңлау күнегүләре

    Күнегүләр түбәндәге тәртиптә эшләнә: авазны иҗек, сүз, сүзтезмә, җөмләдә күрсәтү.

    Биремнәр үрнәге:

    1. Тыңла һәм [а] авазы булган иҗекләрне күрсәт (карточка ярдәмендә күрсәтү яки кул күтәрү).

    2. Тыңла һәм [а] авазы булган сүзләрне күрсәт.

    3. Сүзтезмәләрне тыңла һәм [а] авазы булган сүзләрне күрсәт.

    4. Җөмләләрне тыңла һәм [а] авазы булган сүзләрне күрсәт (нинди күнегү башкарылуга карап, аваз исеме үзгәртелә).

    [А] авазы

    1. Ут, ит, ат, от, аш, үт, от.

    2. Апа, күлмәк, алма, урман, алка.

    3. Матур күлмәк, кызыл алма, алтын кул, сары чәчәк, яхшы иптәш.

    4. Бу – апа. Аның исеме – Алсу. Алсу апа миңа курчак бирә.

    [Ә] авазы

    1. Ат, әт, ут, үт, ит, эт.

    2. Әтәч, китап, дәфтәр, рәхмәт, бала.

    3. Кызыклы китап, чиста дәфтәр, бер рәхмәт, акыллы бала, яшь әтәч.

    4. Мин кызыклы китап укыйм. Миңа чиста дәфтәр кирәк. Акыллы бала – ата-ана бәхете.

    [О] авазы

    1. Он, өн, ун, үн, эн, ин, ын.

    2. Көн, төн, абый, оч, өч, ылыс, кош, шар, бирүче.

    3. Өч кыш, кызыл шар, ак он, караңгы төн.

    4. Кызыл шар оча. Очучы самолетка утыра. Очты, очты, кошлар очты.

    [Ө] авазы

    1. Он, өн, ун, үн, ин, ын, эн.

    2. Сөт, гөл, ипи, бал, сан, тал, бөре, төн.

    3. Матур гөл, караңгы төн, йомшак ипи, бөдрә тал, куе бал.

    4. Минем әбием матур гөлләр үстерә. Мин салкын сөт яратам. Кызыл алма бик тәмле.

    [У] авазы

    1. Ат, эт, ут, үт, от, ит.

    2. Урам, урман, күбәләк, чәчәк, курчак, бабай, кул.

    3. Зур урам, калын урман, алтын кул, яңа курчак, зәңгәр чәчәк.

    4. Калын урманда күкенең моңлы тавышы ишетелә. Алсу апа курчак бирде. Зәңгәр чәчәк буламы?

    [Ү] авазы

    1. Үс, ус, ас, әс, ис, әс, ыс.

    2. Үт, үтә, үтүк, чыршы, чәйнек, тәлинкә, күл, үрдәк.

    3. Яшел чыршы, кыр үрдәге, түгәрәк күл, зәңгәр чәйнек.

    4. Әни кер үтүкли. Күлдә үрдәк йөзә. Яшел чыршы, басып торчы өйнең түрендә.

    [Ы] авазы

    1. Ис, ыс, эс, ас, әс, ус, үс.

    2. Ылыс, чыршы, нарат, камыш, балан.

    3. Озын нарат, яшел чыршы, куе ылыс, ачы балан.

    4. Мин нарат урманын яратам. Күлдә камыш шаулый. Бу чыршының ылысы куе.

    [Э] авазы

    1. Ат, эт, ут, үт, от, ит, ыт.

    2. Эт, эш, бал, чәч, чәй, кеше.

    3. Тәмле бал, акыллы кеше, күрше эте, салкын чәй.

    4. Акыллы кешенең эте дә акыллы була. Күрше эте кыр үрдәге тоткан. Кар өстендә төлке эзе бар.

    [И] авазы

    1. Ат, ут, үт, ит, ыт, эт, өт.

    2. Ипи, бала, ишек, чалбар, күлмәк, бияләй.

    3. Тәмле ипи, акыллы бала, зәңгәр итәк, кара чалбар.

    4. Ишкәк белән ишә-ишә, Ирек йөри Иделдә. Зәңгәр итәк озын түгел икән. Сиңа кара чалбар килешә.


    Автор: Хасаншина Лейсан Илдусовна
    Похожие материалы
    Тип Название материала Автор Опубликован
    разное Ачык дәрес Тема: Дөрес сөйләргә өйрәтү күнегүләре Хасаншина Лейсан Илдусовна 20 Мар 2015
    документ Тигезлек саклау күнегүләре (Физкультурадан дәрес-конспекты) Сафиуллина Рая Хамбаловна 30 Мар 2015
    документ ачык дәрес Закирова Гульгена Шаукатовна 30 Мар 2015
    документ Ачык дәрес Шаяхметова Нурфия Рафаиловна 1 Апр 2015
    документ Ачык дәрес Исмагилова Гульсина Камиловна 31 Окт 2015
    документ ачык дәрес Шафигуллина Лилия Асхадулловна 8 Фев 2016
    документ Ачык дәрес Гарипова Гузалия Хабибрахмановна 9 Апр 2015
    документ Ачык дәрес 8 сыйныф Гарипова Гузалия Хабибрахмановна 20 Мар 2015
    документ Композитор Җәүдәт Фәйзи (ачык дәрес) Набиуллина Назлыгуль Фаляхутдиновна 20 Мар 2015
    презентация Ачык дәрес "Антонимнар" Сибгатуллина Рафида Дамировна 20 Мар 2015
    документ "Буш вакыт" (ачык дәрес) Галявиева Чулпан Салихзяновна 20 Мар 2015
    документ ачык дәрес "Кышкы уеннар" 2 класс Абдуллина Лилия Ринатовна 20 Мар 2015
    документ Ачык дәрес Кутдусова Венера Хабировна 20 Мар 2015
    документ Ачык дәрес " Сыйфат" Абайдуллина Ляля Фанузовна 20 Мар 2015
    документ Ачык дәрес Васильева Гульназ Фазиловна 20 Мар 2015
    документ Физикадан 8 класста ачык дәрес "Ягулык энергиясе" Нуриева Рамля Равиловна 21 Мар 2015
    документ Әйләнә-тирәдән ачык дәрес Гасимова Чулпан Галиевна 31 Мар 2015
    разное Математикадан ачык дәрес 4 класс Минкина Альфия Маннановна 30 Мар 2015
    документ Ачык дәрес:"КИЕМЕҢ УРЫНЛЫ БУЛСЫН". Талипова Ильсояр Адиповна 30 Мар 2015
    документ 1 сыйныфта математикадан ачык дәрес Газимова Гулюза Фаритовна 30 Мар 2015
    документ Ачык дәрес Петр I Рахимова Айсылу Афраимовна 21 Мар 2015
    документ Әдәби укудан ачык дәрес эшкәртмәсе 1 сыйныф Питкова Мария Васильевна 30 Мар 2015
    разное Ачык дәрес. Ел фасыллары белән куян кунакта! Нигматуллина Фарида Гусмановна 31 Мар 2015
    документ Ялгызлык исемнәр, татар теленнән ачык дәрес, 3 класс Фахрисламова Зиля Фатиховна 7 Дек 2015
    документ "Аергыч" темасына ачык дәрес Ваганова Альбина Ильсуровна 7 Дек 2015
    документ Ачык дәрес Минеева Зульфия Халимовна 7 Дек 2015
    документ 1-3 класс өчен Татар теленнән ачык дәрес Шаяхметова Нурфия Рафаиловна 21 Дек 2015
    документ Ачык дәрес"Табигать һәм кеше" Гарипова Гөлсинә Наил кызы 7 Дек 2015
    документ Ачык дәрес үрнәге Валиева Рамля Камиловна 17 Окт 2015
    документ Ачык дәрес планы "Казаным-башкалам" Шарафуллина Гульфия Фаритовна 26 Окт 2015
    документ 3 класста математикадан ачык дәрес Асадуллина Гульфина Габделфартовна 5 Ноя 2015
    разное "Дүртпочмаклар" темасына ачык дәрес, 8 класс Закирова Алсу Наилевна 23 Янв 2016
    документ Ачык дәрес Набиуллина Сания Маузетдиновна 26 Янв 2016
    документ Азкомплектлы мәктәптә математикадан ачык дәрес планы. Зарипова Лидия Азгатовна 6 Апр 2015
    разное "Гаиләмне бик яратам" темасын кабатлау. (ачык дәрес) Ахтямзянова Милеуша Хузеевна 31 Мар 2015
    документ Ачык дәрес "Чәчәкләр- тормыш яме" Низамова Раушания Марселевна 18 Апр 2015
    документ Технологиядән ачык дәрес 2-4 кл. Шаяхметова Нурфия Рафаиловна 24 Апр 2015
    документ "Сыйфат" темасына ачык дәрес планы Мубаракшина Лейсан Забировна 2 Мар 2016
    презентация, документ Сингапур структурасы белән үткәрелгән дәрес эшкәртмәсе. "Ачык дәрес" тә басылып чыкты. Мустафина Ильгамия Мингалиевна 2 Мар 2016
    презентация, документ Сингапур структурасы буенча 6 нчы сыйныфта татар теленнән “ Фигыльләрне гомумиләштереп кабатлау” темасына дәрес эшкәртмәсе. "Ачык дәрес" тә басылып чыкты. Мустафина Ильгамия Мингалиевна 2 Мар 2016